657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda yer alan disiplin cezaları arasında hiyerarşik olarak en hafif nitelikte olanlar “Uyarma” ve “Kınama” cezalarıdır. Memurlar genellikle bu cezalarla karşılaştıklarında; “Maaşımdan kesilmiyor, işimden olmuyorum, sadece bir kağıt parçası” diyerek hukuki yola başvurmaktan kaçınırlar.
Ancak bu büyük bir yanılgıdır. Çünkü uyarma ve kınama cezaları, memurun sicil dosyasında 5 yıl boyunca kalır. Bu süre zarfında görevde yükselme sınavlarında, yönetici atamalarında, yurt dışı görevlendirmelerinde ve hatta kurum içi tayinlerde karşınıza “olumsuz sicil” olarak çıkar. Dahası, bir sonraki hatanızda “Tekerrür” hükümleri uygulanarak daha ağır bir ceza almanıza neden olabilir.
Eskiden (2010 öncesi) bu cezalara karşı yargı yolu kapalıydı, yani amirin dediği dedikti. Ancak 2010 Anayasa değişikliği ile uyarma ve kınama cezalarına karşı mahkemeye gitme hakkı getirilmiştir.
Tuva Hukuk ve Danışmanlık olarak; en hafif görünen ama kariyer yolunda en çok çelme takan bu cezalara karşı itiraz yollarını ve iptal davası sürecini sizler için inceledik.
Uyarma Cezası Nedir? (Madde 125/A)
Uyarma cezası; memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Sözlü uyarı bir disiplin cezası değildir, hukuki sonuç doğurmaz. Ancak “Uyarma Cezası” yazılı bir idari işlemdir.
Hangi Hallerde Verilir?
- Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında kayıtsızlık göstermek,
- Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak (Mesaiye riayetsizlik),
- Usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak,
- Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak,
- Görevine veya iş sahiplerine karşı kayıtsızlık göstermek.
Kınama Cezası Nedir? (Madde 125/B)
Kınama cezası; memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir. Uyarmadan bir derece daha ağırdır.
Hangi Hallerde Verilir?
- Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında kusurlu davranmak,
- Eşlerinin, reşit olmayan veya mahcur olan çocuklarının kazanç getiren sürekli faaliyetlerini kuruma bildirmemek (Mal bildirimi değil, ticari faaliyet bildirimi),
- Görev sırasında amirine hal ve hareketi ile saygısızlık etmek (Sözlü saygısızlık “Aylıktan Kesme” gerektirir, hal/hareket “Kınama” gerektirir),
- Hizmet dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunmak,
- Kurumun huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozmak.
Uyarma ve Kınama Cezası Arasındaki Fark Nedir?
657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda her iki ceza da disiplin hiyerarşisinin en alt basamağında yer alsa da, aralarında nitelik ve ağırlık farkı vardır. Uyarma cezası, memura görevinde daha “dikkatli” olması gerektiğinin bildirilmesidir; yani bir ikaz niteliği taşır. Kınama cezası ise memurun davranışında “kusurlu” olduğunun tespiti ve yazılı olarak bildirilmesidir.
Özetle, uyarma cezası geleceğe yönelik bir hatırlatma iken; kınama cezası işlenmiş bir fiile yönelik doğrudan bir yaptırımdır. Ayrıca kınama cezası, tekerrür (suçun tekrarı) durumunda memurun “Aylıktan Kesme” gibi daha ağır yaptırımlarla karşılaşmasına giden yolu hızlandırır.
| Özellik | Uyarma Cezası | Kınama Cezası |
| Tanım | Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. | Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir. |
| Sicilden Silinme | 5 Yıl (Atamaya yetkili amire başvuru ile). | 5 Yıl (Atamaya yetkili amire başvuru ile). |
| Aday Memurluk | Adaylık süresinde ilişik kesme (memuriyetten çıkarma) sebebi olabilir. | Adaylık süresinde ilişik kesme (memuriyetten çıkarma) sebebi olabilir. |
| Dava Yolu | İdare Mahkemesi (İptal Davası yolu açıktır). | İdare Mahkemesi (İptal Davası yolu açıktır). |
| Ağırlık Derecesi | Disiplin cezaları hiyerarşisindeki en hafif cezadır. | Uyarma cezasına göre bir derece daha ağır yaptırımdır. |
Bu Cezalara Karşı Yargı Yolu Açık Mıdır?
Kesinlikle Evet. 2010 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile Anayasa’nın 129. maddesi değiştirilmiş ve “Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz” hükmü getirilmiştir. Bu tarihten itibaren, en hafif ceza olan uyarma cezasına karşı bile İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir.
Adım Adım Hukuki Süreç: İtiraz ve Dava
Cezayı tebliğ aldığınızda izlemeniz gereken yol haritası şöyledir:
İdari İtiraz (Disiplin Kuruluna)
Cezanın tebliğinden itibaren 7 gün içinde, kurumunuzun Disiplin Kuruluna bir dilekçe ile itiraz edebilirsiniz.
- İtiraz Zorunlu mu? Hayır, 657 sayılı kanuna göre itiraz zorunlu değildir, doğrudan dava da açabilirsiniz. Ancak itiraz etmek, kurumun hatasını düzeltmesi için bir şanstır.
- Süreç: Disiplin kurulu itirazı kabul ederse ceza hafifletilir veya kaldırılır. Reddederse (veya 60 gün cevap vermezse) dava yolu başlar.
Disiplin Cezasına İtiraz Dilekçesi Yazılırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Uyarma veya kınama cezasına karşı verilecek olan itiraz dilekçesi, sadece bir “itiraz ediyorum” beyanından ibaret olmamalıdır. Dilekçede şu hususlar titizlikle işlenmelidir:
- Savunma Süresi: Size savunma yapmanız için en az 7 gün süre verilip verilmediği belirtilmelidir.
- Somut Delil: Suçlamanın hangi somut delile dayandığı sorgulanmalı, eğer sadece amirin soyut beyanı varsa bu durum vurgulanmalıdır.
- Alt Ceza Uygulaması: Geçmiş hizmetlerinizdeki başarınız ve sicilinizin temizliği vurgulanarak, neden bir alt ceza verilmediği hukuki bir dille sorgulanmalıdır.
Not: Hatalı hazırlanan dilekçeler, ileride açılacak iptal davasının seyrini olumsuz etkileyebilir. Bu süreçte profesyonel bir idare hukuku avukatından destek almanız önerilir.
İdare Mahkemesinde İptal Davası
Cezanın kesinleşmesinden (itirazın reddinden veya itiraz etmediyseniz itiraz süresinin bitiminden) itibaren 60 gün içinde görevli İdare Mahkemesinde iptal davası açmalısınız.
(Dava açma usulleri ve yürütmeyi durdurma talebi için detaylı bilgi: İdari İşlemin İptali ve Yürütmenin Durdurulması)
Kınama Davası Nedir ve Nasıl Açılır?
Hukuk literatüründe “Kınama Davası” olarak bilinen süreç, aslında kınama disiplin cezasının iptali için açılan bir idari davadır. Memur, kınama cezası kesinleştikten sonra 60 gün içinde görevli İdare Mahkemesinde bu davanın ikamesini gerçekleştirmelidir. Bu davada mahkeme; cezanın usule uygun verilip verilmediğini, savunma hakkının tanınıp tanınmadığını ve verilen cezanın fiil ile orantılı olup olmadığını denetler. Eğer mahkeme iptal kararı verirse, ceza sicilden tamamen silinir.
Mahkemeler Hangi Sebeplerle Cezayı İptal Eder?
Uyarma ve kınama cezaları genellikle amirler tarafından “mobbing” aracı olarak kullanıldığı için, mahkemeler bu dosyaları titizlikle inceler. Sıkça görülen iptal sebepleri:
- Somut Delil Yokluğu: Amir, “Bana saygısızca baktı” diyerek kınama veremez. Bunu tanıkla veya tutanakla ispatlamalıdır. “Soyut kanaat” ile verilen cezalar iptal edilir.
- Savunma Hakkı İhlali: Memura en az 7 gün savunma süresi verilmediyse veya suçlama net anlatılmadıysa işlem iptal edilir.
- Zamanaşımı: Fiilin öğrenilmesinden itibaren 1 ay içinde soruşturma açılmadıysa ceza yetkisi düşer. (Bkz: Memur Disiplin Cezaları İptal Davası genel rehberimiz).
- Objektiflikten Uzak Soruşturma: Şikayet eden amir ile cezayı veren amirin aynı kişi olması veya soruşturmacının taraflı olması.
- Alt Ceza Uygulanmaması: Memurun geçmiş sicili iyiyse, idare “Kınama” yerine “Uyarma” vermeliydi. Bunu yapmadıysa gerekçesini yazmak zorundadır.
Bu Cezalar Sicilden Ne Zaman Silinir?
657 Sayılı Kanun’un 133. maddesine göre;
- Uyarma ve Kınama cezaları, uygulandığı tarihten itibaren 5 Yıl geçtikten sonra sicilden silinebilir.
Nasıl Silinir?
Otomatik silinmez. 5 yıl dolduğunda memurun, atamaya yetkili amire bir dilekçe ile başvurması gerekir. Amir, memurun bu süre içindeki davranışlarını değerlendirerek cezanın özlük dosyasından silinmesine karar verir. Eğer dava açıp cezayı iptal ettirirseniz, 5 yıl beklemenize gerek kalmaz; ceza hemen sicilden silinir ve hiç alınmamış sayılır.
Neden Dava Açmalısınız? (Stratejik Önem)
Birçok memur “Avukat masrafına değer mi?” diye düşünür. Ancak şu riskleri göz önünde bulundurmalısınız:
- Tekerrür Riski: Eğer 5 yıl içinde aynı fiili tekrar işlerseniz, cezanız bir kat artırılır. Farklı bir fiil işleseniz bile “sicili bozuk” denilerek alt ceza indirimi (iyi hal) uygulanmaz.
- Terfi ve Atama: Yönetici kadrolarına (Müdür, Şube Müdürü vb.) atanırken sicili temiz olanlar önceliklidir. Basit bir uyarma cezası, yıllarca beklediğiniz terfiyi kaybetmenize neden olabilir.
- Mobbingi Durdurmak: Amirler, sürekli küçük cezalar vererek memuru istifaya zorlayabilir (Mobbing). Dava açıp cezayı iptal ettirmek, idareye “Hakkımı arıyorum, keyfi davranamazsınız” mesajı verir ve mobbingi kırar.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kınama cezası nedir?
Kınama cezası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125/B maddesi uyarınca memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazılı olarak bildirilmesidir. Uyarma cezasından bir derece daha ağırdır ve memurun özlük dosyasına işlenir.
Uyarma cezası nedir?
Uyarma cezası, memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. Sözlü ikazdan farklı olarak hukuki sonuç doğuran bir disiplin cezasıdır.
Uyarma ve kınama cezası arasındaki fark nedir?
Uyarma cezasında memura daha dikkatli olması gerektiği bildirilirken kınama cezasında görev veya davranışında kusurlu olduğu bildirilir. Kınama, disiplin cezaları sıralamasında uyarmadan bir derece daha ağırdır. Her iki ceza da özlük dosyasına işlenir ve hukuka aykırıysa iptal davasına konu edilebilir.
Kınama cezası hangi hâllerde verilir?
Görevlerin yerine getirilmesinde kusurlu davranmak, görev sırasında amire davranışla saygısızlık göstermek, kurumun huzur ve çalışma düzenini bozmak gibi 657 sayılı Kanun’un 125/B maddesinde belirtilen fiiller kınama cezasına yol açabilir. Ancak fiil ile uygulanan ceza arasında hukuki uygunluk ve ölçülülük bulunmalıdır.
Uyarma cezası hangi hâllerde verilir?
Göreve özürsüz geç gelmek veya erken ayrılmak, görevlerin zamanında yapılmasında kayıtsızlık göstermek, usulsüz müracaatta bulunmak ve memur vakarına uygun olmayan davranışlar uyarma cezasını gerektirebilir. Somut olayın hangi disiplin hükmüne girdiği ayrıca değerlendirilmelidir.
Kınama cezasına nasıl itiraz edilir?
Kınama cezasına, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde ilgili disiplin kuruluna yazılı olarak itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinde savunma hakkı ihlali, delil yetersizliği, yanlış hukuki nitelendirme, zamanaşımı ve ölçülülük gibi hukuka aykırılıklar somut biçimde açıklanmalıdır.
Uyarma cezasına karşı itiraz zorunlu mudur?
Hayır. Uyarma ve kınama cezalarına karşı idari itiraz yolunun tüketilmesi, iptal davası açılmasının zorunlu şartı değildir. Memur, somut olayın özelliklerine göre doğrudan dava açabilir veya önce idari itiraz yoluna başvurabilir.
Kınama cezasına karşı dava açılabilir mi?
Evet. Uyarma ve kınama cezaları yargı denetimine açıktır. Hukuka aykırı kınama cezasının iptali için görevli ve yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Kınama cezasına karşı dava açma süresi kaç gündür?
Genel dava açma süresi, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gündür. İdari itiraz veya Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuru yapılması sürenin hesabını etkileyebileceğinden tebliğ tarihi ve yapılan başvurular birlikte değerlendirilmelidir. Süre hesabında yalnızca genel bilgiye dayanılmamalıdır.
Kınama davası nedir?
“Kınama davası” olarak aranan hukuki yol, kınama disiplin cezasının kaldırılması amacıyla açılan iptal davasıdır. Mahkeme; işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden inceler. Savunma hakkının ihlali, delil bulunmaması ve cezanın fiille örtüşmemesi iptal nedeni olabilir.
Kınama cezası sicile işler mi?
Evet. Kınama cezası memurun özlük dosyasına işlenir. Ceza mahkeme kararıyla iptal edilirse idare, kararın gereğini yerine getirerek cezaya ilişkin kaydı ve hukuki sonuçları ortadan kaldırmalıdır.
Kınama ve uyarma cezaları ne zaman silinir?
Memur, uyarma veya kınama cezasının uygulanmasından itibaren 5 yıl geçtikten sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir. Beş yılın dolması cezayı kendiliğinden silmez; başvuru ve idarenin değerlendirmesi gerekir.
Kınama cezası alan memur görevde yükselme sınavına girebilir mi?
Kınama cezası, kural olarak görevde yükselme sınavına katılmayı otomatik biçimde engellemez. Bununla birlikte ilgili kurumun özel yönetmeliği ve atanacak kadro için aranan şartlar ayrıca incelenmelidir. Ceza, bazı atama ve değerlendirme süreçlerinde memurun aleyhine sonuç doğurabilir.
Uyarma cezası alan memur görevde yükselme sınavına girebilir mi?
Uyarma cezası alan memur, genel olarak görevde yükselme sınavına girebilir. Ancak kurumun özel mevzuatında farklı bir şart bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Hukuka aykırı cezanın özlük dosyasında kalması sonraki idari değerlendirmeleri etkileyebilir.
Aday memur uyarma veya kınama cezası alırsa memuriyetten çıkarılır mı?
Hayır. Aday memurun yalnızca uyarma veya kınama cezası alması, 657 sayılı Kanun’un 56. maddesi kapsamında doğrudan ilişik kesme nedeni değildir. Bununla birlikte disiplin cezasının adaylık değerlendirmesine başka etkileri olabileceğinden hukuka aykırı işlemlere süresinde itiraz edilmelidir.
Üç kez kınama cezası alan memura ne olur?
Farklı fiiller nedeniyle verilen aynı derecedeki disiplin cezasının özlük dosyasından silinme süresi içinde üçüncü kez uygulanması durumunda bir derece ağır ceza verilebilir. Aynı fiilin tekrarı bakımından ise tekerrür hükümleri ayrıca uygulanır. Önceki cezaların kesinleşme ve silinme durumları incelenmeden otomatik sonuç çıkarılmamalıdır.
Disiplin cezasına karşı Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurulabilir mi?
Evet. İdari başvuru yolları tüketildikten sonra Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurulabilir. Bu başvuru dava açma süresini durdurur; ancak Kurumun kararları tavsiye niteliğindedir. Hak kaybı yaşamamak için kalan dava süresi dikkatle hesaplanmalıdır.
Uyarma veya kınama cezası mahkeme tarafından hangi nedenlerle iptal edilir?
Savunma için yeterli süre verilmemesi, suçlamanın açıkça bildirilmemesi, somut ve güvenilir delil bulunmaması, zamanaşımı, yetkisiz makam, taraflı soruşturma, fiilin yanlış disiplin maddesi kapsamında değerlendirilmesi ve ölçüsüz ceza uygulanması başlıca iptal nedenleridir. Her dosya kendi belge ve delilleri üzerinden değerlendirilir.
Uyarma veya kınama cezası alan memur ne yapmalıdır?
Öncelikle ceza kararının tebliğ tarihini kaydetmeli; savunma istemi, soruşturma raporu, tutanaklar, yazışmalar ve lehine olan delilleri saklamalıdır. İtiraz ve dava süreleri kısa olduğundan belgeler bir idare hukuku avukatı tarafından gecikmeden incelenmelidir. Tuva Hukuk ve Danışmanlık ile WhatsApp üzerinden iletişime geçerken ceza kararını, tebliğ tarihini ve savunma evrakını iletebilirsiniz.
Uyarma cezası alan memur görevde yükselme sınavına girebilir mi?
Evet, girebilir. Ancak sınavı kazansa bile mülakat aşamasında veya atama tercihinde idarenin takdir yetkisi aleyhine kullanılabilir.
Aday memurken uyarma cezası alırsam ne olur?
Aday memurluk süreci çok hassastır. Adaylık süresi içinde disiplin cezası (uyarma/kınama dahil) alan memurların ilişikleri, 657 sayılı kanunun ilgili maddeleri gereği kesilebilir (Memurluktan atılabilirler). Bu yüzden aday memurların mutlaka dava açması gerekir.
Disiplin cezasına karşı Kamu Denetçiliği Kurumu’na (Ombudsman) gidilir mi?
Evet. İdari başvuru yolları tüketildikten sonra Kamu Denetçiliği Kurumuna Ombudsman’a başvurulabilir. Ancak Kurumun kararları tavsiye niteliğindedir. Kesin çözüm yargıdır. Kuruma yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Başvurunun sonuçlanmasından sonra kalan dava süresi dikkatle hesaplanmalıdır.
Sonuç ve Hukuki Destek
Uyarma ve kınama, disiplin hukukunun “sarı kartlarıdır”. Birikirse “kırmızı karta” (ihraç veya kademe durdurma) dönüşebilir. Sicilinizin temiz kalması ve kariyerinizin amirlerin iki dudağı arasında olmaması için hukuki haklarınızı kullanmalısınız.
Tuva Hukuk ve Danışmanlık, memur disiplin soruşturmalarında ve iptal davalarında uzman kadrosuyla; savunma dilekçesinden dava aşamasına kadar sürecin her adımında yanınızdadır.
Telefon ve WhatsApp: +90 545 346 00 06
E-posta: info@tuvahukuk.com
Adres: Eti Mahallesi, Toros Sokak No: 1/11, Sıhhiye, Çankaya, Ankara
Hukuki İnceleme
Hukuki incelemeyi yapan: Av. Osman Selçuk Akyüz
Görevi: Kurucu Avukat – Ankara Barosu
Son güncelleme tarihi: 6 Eylül 2026
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki açıklamalar hukuki danışmanlık veya somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş niteliğinde değildir. Her dosyanın sonucu somut olay, güncel mevzuat ve delillere göre değişir.
