Türkiye’de yaşayan yabancı uyruklu kişiler için (turist, öğrenci, çalışan veya geçici koruma altındaki Suriyeliler) hayatın bir anda kabusa dönüştüğü an; kolluk kuvvetleri tarafından “Hakkınızda sınır dışı etme kararı var” denilerek Geri Gönderme Merkezine (GGM) götürüldükleri andır. 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamında verilen Sınır Dışı (Deport) kararı; yabancının Türkiye’deki yaşamını sonlandıran, kurulu düzenini bozan ve çoğu zaman aile parçalanmalarına yol açan çok ağır bir idari işlemdir. Deport kararına itiraz ve iptal davası bu noktadan sonra değerlendirmeye alınabilir.
Ancak unutulmamalıdır ki; Türkiye bir hukuk devletidir. Valilikler veya Göç İdaresi tarafından verilen deport kararları kesin ve değişmez emirler değildir. Kanunun tanıdığı “7 Günlük Dava Açma Süresi” içinde doğru hukuki hamle yapılırsa (deport kararına itiraz), uçak kapısından dönmek ve Türkiye’de yaşamaya devam etmek mümkündür.
Tuva Hukuk ve Danışmanlık, Ankara avukat ofisi, olarak; deport kararının nedenlerini, Geri Gönderme Merkezinden (GGM) çıkış yollarını ve hayati önem taşıyan İptal Davası sürecini sizler için detaylandırdık.
Deport Kararı Nedir?
Deport kararı, diğer bir deyişle, sınır dışı etme; kanunda belirtilen ihlalleri gerçekleştirdiği tespit edilen yabancının, Türkiye sınırları dışına (kendi ülkesine veya güvenli üçüncü bir ülkeye) zorla gönderilmesidir. Bu karar, yabancının yakalandığı veya ikamet ettiği ildeki Valilik (İl Göç İdaresi Müdürlüğü) tarafından verilir.
Kararla birlikte genellikle iki işlem daha uygulanır:
- İdari Gözetim Kararı: Yabancı kaçmasın diye Geri Gönderme Merkezinde (GGM) zorla tutulur.
- Tahdit Kodu (Giriş Yasağı): Yabancının siciline Ç-114, G-87 gibi kodlar işlenerek Türkiye’ye tekrar girişi yasaklanır. (Tahdit kodlarının ne olduğu ve nasıl kaldırılacağı hakkında detaylı bilgi için: Pasaport Tahdit Kaldırma makalemizi inceleyebilirsiniz.)
Yabancı Hangi Sebeplerle Sınır Dışı Edilir?
Her yabancı keyfi olarak sınır dışı edilemez. Yabancıların sınır dışı edilmesi için YUKK 54. maddede sayılan sebeplerden en az birinin varlığı gerekir. En sık karşılaşılan sebepler şunlardır:
- Vize/İkamet İhlali: Vize süresi bitmesine rağmen Türkiye’de kalanlar (Vize ihlali).
- İzinsiz Çalışma: Çalışma izni olmadan kaçak çalışanlar.
- Kamu Düzeni ve Güvenliği: Adli bir suça karışanlar veya “kamu düzenini bozduğu” iddia edilenler.
- Sahte Belge: İkamet izni alırken sahte evrak kullananlar.
- Terör Örgütü İlişkisi: Terör örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar (G-87 Kodu).
- Fuhuş ve Yasadışı Gelir: Türkiye’de geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar.
Bu sebeplerden ötürü deport kararı verildi ise idari süreç başlatılarak, deport kararına itiraz edilerek iptal davası açılabilir.
Kimler ASLA Sınır Dışı Edilemez?
Yabancı yukarıdaki suçları işlemiş olsa bile, insani nedenlerle bazı durumlarda sınır dışı edilemez. Bu kişiler hakkında deport kararı verilse bile mahkemece iptal edilir.
- İşkence Riski: Gideceği ülkede idam cezası, işkence veya insanlık dışı muamele görme riski bulunanlar.
- Ağır Sağlık Sorunu: Seyahat etmesi sakıncalı olan veya gideceği ülkede tedavisi mümkün olmayan ciddi hastalar.
- Hamileler: Gebelik durumu veya yeni doğum yapmış lohusa kadınlar.
- İnsan Ticareti Mağdurları: Mağdur destek sürecinde olanlar.
hakkında deport kararına itiraz edilerek süreç başlatılır.
En Kritik Hamle: İdare Mahkemesinde İptal Davası
Sınır dışı kararı yabancıya (veya avukatına) tebliğ edildiği andan itibaren YASAL SAVAŞ BAŞLAR. Burada en önemli kural SÜRE kuralıdır.
Dava Açma Süresi: 7 GÜN
Sınır dışı kararının tebliğinden itibaren sadece 7 GÜN içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılmalıdır. Bu süre “Hak Düşürücü Süre”dir. 8. gün dava açarsanız, mahkeme davanızı esastan incelemeden reddeder ve sınır dışı işlemi uygulanır.
Dava Açınca Deport Durur mu?
Deport kararına itiraz davasının en büyük özelliği budur. Normalde idari davalar işlemi durdurmazken; Sınır Dışı Kararına karşı dava açıldığında, sınır dışı işlemi KENDİLİĞİNDEN DURUR. Yani mahkemeden ayrıca “Yürütmeyi Durdurma” kararı almaya gerek kalmadan; sadece dava açıldığına dair belgeyi Göç İdaresi’ne sunmak, yabancının uçaktan indirilmesi için yeterlidir. Dava bitene kadar yabancı sınır dışı edilemez. (Genel idari yargılama usulü ve yürütmeyi durdurma mantığı için: İdari İşlemin İptali ve Yürütmenin Durdurulması İstisnalar: Terör örgütü bağlantısı (54/1-b), Kamu güvenliği tehdidi (54/1-d) ve Kamu sağlığı tehdidi (54/1-k) maddelerinden deport kararı verilenler için ayrıca yürütmeyi durdurma kararı istenmelidir. Bu maddelerde dava açmak tek başına işlemi durdurmaz.
İdari Gözetim Kararına İtiraz (GGM’den Çıkış)
Yabancı hakkında deport kararı verildiğinde, genellikle “kaçma şüphesi var” denilerek İdari Gözetim Kararı da alınır ve yabancı Geri Gönderme Merkezine (GGM) kapatılır. Burası cezaevi şartlarına benzeyen bir yerdir.
Yabancıyı GGM’den çıkarmak için İdare Mahkemesi değil, Sulh Ceza Hakimliği yetkilidir.
- İtiraz Yeri: GGM’nin bulunduğu yerdeki Sulh Ceza Hakimliği.
- Gerekçeler: Yabancının Türkiye’de sabit ikameti olduğu, ailesinin burada olduğu, kaçma şüphesinin bulunmadığı ve sağlık sorunları belirtilerek “Salıverilme” talep edilir.
Sonuç: Hakim itirazı kabul ederse yabancı serbest bırakılır, ancak genellikle “İmza Yükümlülüğü” (belirli günlerde göç idaresine imza atma) getirilir.
Tahdit Kodları (V-87, Ç-114, G-87) Nasıl Kaldırılır?
Sınır dışı edilen veya edilmek istenen yabancının pasaportuna işlenen kodlar, yabancının Türkiye’ye tekrar girmesini engeller. Deport davasını kazansanız bile, bu kodlar bazen sistemden silinmeyebilir. Bu durumda kodun türüne göre (İdari veya Adli kod) ayrı bir “Tahdit Kodu İptal Davası” açılması gerekir. (Hangi kodun ne anlama geldiği ve nasıl silindiği konusunda uzman rehberimiz için: Pasaport Tahdit Kaldırma
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Dava ne kadar sürer?
Kanuna göre mahkemenin 15 gün içinde karar vermesi gerekir ancak mahkemelerin iş yükü nedeniyle bu süre ortalama 3 ay ile 6 ay arasında değişmektedir. Bu süre boyunca yabancı sınır dışı edilemez.
Gönüllü Geri Dönüş (Terke Davet) nedir?
İdare, kaçma şüphesi olmayan yabancılara “Seni zorla göndermiyorum, 15 gün içinde kendin çık” diyebilir. Buna “Terke Davet” denir. Bu durumda yabancı GGM’ye alınmaz, süresi içinde ülkeden çıkarsa giriş yasağı daha hafif uygulanır. Ancak terke davet edilen kişi de 7 gün içinde dava açıp kararı durdurabilir.
Türk vatandaşı ile evli olmak deportu engeller mi?
Tek başına engellemez. Türk vatandaşıyla evli olsanız bile; eğer kamu güvenliğini tehdit ediyorsanız veya sahte evlilik (anlaşmalı evlilik) yaptığınız tespit edilirse sınır dışı edilebilirsiniz. Ancak gerçek bir aile birliği varsa, mahkeme “Aile bütünlüğünün korunması” ilkesi gereği deport kararını iptal edebilir.Kaçak çalışırken yakalandım, işverenim ceza yer mi? Evet. İzinsiz yabancı çalıştıran işverenlere yüksek miktarda idari para cezası kesilir. Ayrıca yabancının sınır dışı edilme masrafları da işverenden tahsil edilir.
Sonuç ve Hukuki Destek (Acil Müdahale)
Sınır dışı (Deport) davaları ve deport kararına itiraz zamana karşı yarışılan davalardır. 7 günlük sürenin kaçırılması veya davanın yanlış mahkemede açılması, telafisi imkansız sonuçlar doğurur ve yabancının ülkeden atılmasıyla sonuçlanır.
Yabancı GGM’de tutulduğu için kendisi avukat bulamaz veya dava açamaz. Bu noktada aile bireylerinin veya yakınlarının Tuva Hukuk gibi Yabancılar Hukuku alanında uzman bir büro ile iletişime geçmesi hayati önem taşır.
- GGM’de avukat görüşmesi,
- 7 gün içinde iptal davasının açılması,
- İdari gözetime itiraz edilerek serbest bırakılma,
Süreçlerini Ankara ve çevre illerdeki Geri Gönderme Merkezlerinde aktif olarak yürütmekteyiz. Sürecin takibi ve doğru sonuç alınması, idare hukuku konusunda uzman bir avukat ve vatandaşlık hukuku avukatı tarafından titizlilikle yürütülmelidir. Unutmayın, uçak kalkmadan hala umut vardır.
