Miras Hukuku ve Miras Davaları

Miras Hukuku Nedir?

Miras hukuku; kişinin ölümüyle birlikte malvarlığı, alacakları ve borçlarının kimlere, hangi oranlarda ve hangi koşullarla geçeceğini düzenler. Miras yalnızca taşınmazlar ve banka hesaplarından oluşmaz. Şirket payları, araçlar, fikrî haklar, alacaklar ve bazı sözleşmesel hakların yanında miras bırakanın borçları da tereke kapsamında değerlendirilebilir.

Mirasçılık sıfatının ve miras paylarının belirlenmesi, terekenin araştırılması, borçların incelenmesi, ölüme bağlı tasarrufların değerlendirilmesi ve paylaşmanın gerçekleştirilmesi birbirini tamamlayan işlemlerdir. Bu nedenle yalnızca mirasçılık belgesine bakılarak terekenin tamamı veya uyuşmazlığın sonucu hakkında karar verilmemelidir.

Yasal Mirasçılar ve Miras Payları

Yasal mirasçılar, Türk Medeni Kanunu’nda belirlenen zümre sistemi ve sağ kalan eşin mirasçılığı esas alınarak tespit edilir. Altsoy, anne ve baba zümresi, büyükanne ve büyükbaba zümresi ile sağ kalan eşin miras payı; somut olayda hayatta bulunan kişilere ve yakınlık derecelerine göre değişebilir.

Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene karşı kan hısmı gibi mirasçı olabilir. Resmî evlilik bulunmayan birlikteliklerde ise birlikte yaşayan kişi, yalnızca bu ilişki nedeniyle yasal mirasçı sıfatı kazanmaz. Soybağı, evlat edinme, boşanma veya mirasçılıktan çıkarma gibi durumlar mirasçılık sıfatını ve pay oranlarını etkileyebilir.

Mirasçılık Belgesi ve Terekenin Belirlenmesi

Mirasçılık belgesi, diğer adıyla veraset ilamı, mirasçıları ve miras paylarını gösterir. Koşulları bulunuyorsa noterlikten veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Yabancılık unsuru, nüfus kayıtlarındaki eksiklikler ya da mirasçılık konusunda uyuşmazlık bulunması hâlinde mahkeme yoluna başvurulması gerekebilir.

Mirasçılık belgesi, terekeye dâhil bütün malvarlığı değerlerini gösteren bir envanter değildir. Tapu kayıtları, banka hesapları, araçlar, şirket payları, alacaklar ve borçlar ayrıca araştırılmalıdır. Hatalı düzenlendiği veya gerçek mirasçılık durumunu yansıtmadığı ileri sürülen belgeye karşı mirasçılık belgesinin iptali davası gündeme gelebilir.

Terekenin Tespiti ve Korunması

Miras bırakanın malvarlığının kapsamı bilinmiyorsa veya tereke değerlerinin kaybolması, gizlenmesi ya da üçüncü kişilere devredilmesi riski bulunuyorsa terekenin tespiti ve korunmasına yönelik hukuki yollar değerlendirilebilir.

Tereke incelemesinde yalnızca aktif malvarlığı değil; kredi borçları, vergi borçları, icra takipleri, kefalet ilişkileri ve diğer yükümlülükler de araştırılmalıdır. Mirasçıların tereke üzerinde gerçekleştireceği bazı işlemler mirasın kabulü bakımından sonuç doğurabileceğinden, özellikle borç şüphesi bulunan durumlarda işlem yapılmadan önce hukuki değerlendirme alınması önem taşır.

Mirasın Reddi ve Borca Batık Tereke

Miras, kural olarak miras bırakanın ölümüyle birlikte hak ve borçlarıyla mirasçılara geçer. Mirası kabul etmek istemeyen mirasçı, kanunda öngörülen şartlar altında mirası reddedebilir. Ret süresi genel olarak üç ay olmakla birlikte sürenin başlangıcı, yasal ve atanmış mirasçılar bakımından farklı şekilde belirlenebilir.

Mirasın reddi, kayıtsız ve şartsız bir beyanla görevli sulh hukuk mahkemesine yapılır. Terekeye olağan yönetimin gerektirdiği ölçünün dışında müdahale edilmesi veya tereke mallarının gizlenmesi gibi davranışlar ret hakkını etkileyebilir. Ölüm tarihinde miras bırakanın ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlinde ise mirasın hükmen reddi ayrıca değerlendirilir.

Süre, kabul sayılabilecek işlemler ve borca batıklık incelemesi bakımından ayrıntılı bilgiye Mirasın Reddi Davası başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Mirasın Paylaşılması ve Ortaklığın Giderilmesi

Birden fazla mirasçı bulunduğunda, paylaşma tamamlanıncaya kadar tereke üzerinde miras ortaklığı oluşur. Mirasçılar tereke mallarını kural olarak birlikte yönetir ve bunlar üzerinde elbirliğiyle hak sahibi olur.

Mirasçılar bütün tereke değerleri ve paylaşma biçimi üzerinde anlaşabiliyorsa paylaşma sözleşmesi düzenlenebilir. Anlaşma sağlanamaması hâlinde mirasın paylaşılması veya ortaklığın giderilmesi yoluna başvurulabilir. Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

Taşınmazın aynen bölünmesinin mümkün olup olmadığı, satış yoluyla paylaşma, muhdesat iddiaları, kullanım durumu ve mirasçıların diğer talepleri birlikte değerlendirilir. Süreç hakkında Ortaklığın Giderilmesi Davası başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Vasiyetname ve Ölüme Bağlı Tasarruflar

Miras bırakan, kanundaki sınırlara uymak şartıyla vasiyetname veya miras sözleşmesi aracılığıyla ölümünden sonra hüküm doğuracak düzenlemeler yapabilir. Vasiyetnamenin resmî, el yazılı veya sözlü biçimde düzenlenmesi mümkündür; ancak her tür için farklı geçerlilik şartları öngörülmüştür.

Vasiyetnamenin bulunması, yasal mirasçılığın her durumda tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Tasarrufun şekli, miras bırakanın ehliyeti, irade sakatlığı iddiaları ve saklı paylar ayrıca incelenmelidir. Vasiyetnamenin açılması ile vasiyet edilen malın hak sahibine geçirilmesi de birbirinden farklı işlemlerdir.

Vasiyet edilen malın veya hakkın devri konusunda sorun yaşanması hâlinde Vasiyetnamenin Tenfizi Davası hakkındaki açıklamalarımızdan yararlanabilirsiniz.

Saklı Pay ve Tenkis Davası

Miras bırakanın tasarruf özgürlüğü sınırsız değildir. Altsoy, anne ve baba ile sağ kalan eş, kanunda belirtilen koşullarda saklı paylı mirasçı olabilir. Kardeşlerin ise mevcut düzenlemede saklı payı bulunmamaktadır.

Miras bırakanın vasiyetnameyle veya sağlığında gerçekleştirdiği bazı karşılıksız kazandırmalarla saklı payları ihlal etmesi hâlinde tenkis talebi gündeme gelebilir. Her sağlararası devir tenkise tabi olmadığı gibi, saklı payın ihlal edilmiş olması da tek başına işlemi tamamen geçersiz hâle getirmez. Tasarruf edilebilir kısım, net tereke, kazandırmalar ve kanuni oranlar birlikte hesaplanmalıdır.

Tenkis talepleri kanunda düzenlenen sürelere bağlıdır. Ayrıntılı açıklamalar için Tenkis Davası ve Saklı Paylı Mirasçılar başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Muris Muvazaası ve Mirastan Mal Kaçırma

Muris muvazaası, miras bırakanın gerçekte bağışlamak istediği bir taşınmazı, mirasçılarından mal kaçırma amacıyla tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesi iddiasına dayanır. Ancak miras bırakanın sağlığında yaptığı her devir muris muvazaası oluşturmaz.

Satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark, alıcının ödeme gücü, taraflar arasındaki ilişki, miras bırakanın devirdeki haklı ve makul nedeni, bakım ihtiyacı ve olayların bütünlüğü birlikte incelenir. Koşulları bulunuyorsa tapu iptali ve miras payı oranında tescil talep edilebilir.

Tenkis davası ile muris muvazaası davası aynı hukuki sebebe dayanmaz. Hangi talebin ileri sürülebileceği, devrin niteliğine ve mevcut delillere göre belirlenmelidir. Konuya ilişkin ayrıntılı bilgi için Muris Muvazaası Davası ve Mirastan Mal Kaçırma başlıklı makalemizi okuyabilirsiniz.

Veraset ve İntikal Vergisi

Miras yoluyla edinilen mallar bakımından veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmesi ve ilgili vergi işlemlerinin tamamlanması gerekebilir. Beyan süresi; ölümün Türkiye’de veya yurt dışında gerçekleşmesine, mirasçıların bulunduğu yere ve somut olayın özelliklerine göre değişebilir.

Vergi işlemleri tamamlanmadan bazı banka, tapu ve intikal işlemlerinin sonuçlandırılması mümkün olmayabilir. Beyanname, istisnalar ve ödeme süreci hakkında Veraset ve İntikal Vergisi Rehberi üzerinden ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.

Yurt Dışında Yaşayan ve Yabancı Mirasçılar

Mirasçının yurt dışında yaşaması, Türkiye’deki miras haklarını tek başına ortadan kaldırmaz. Mirasçılık belgesinin alınması, tereke araştırması, vergi beyannamesi, tapu intikali ve paylaşma işlemleri uygun kapsamlı vekâletname aracılığıyla takip edilebilir.

Yurt dışında düzenlenen doğum, ölüm, evlilik ve nüfus belgelerinin Türkiye’de kullanılabilmesi için apostil veya konsolosluk tasdiki ile Türkçe tercüme gerekebilir. Yabancıların Türkiye’de bulunan taşınmazlar üzerindeki miras haklarında milletlerarası özel hukuk kuralları ile taşınmaz edinimine ilişkin sınırlamalar birlikte değerlendirilmelidir.

Taşınmazların intikali, tapu kayıtları ve ortak mülkiyetten kaynaklanan diğer konular için Gayrimenkul Hukuku hizmet sayfamızı da inceleyebilirsiniz.